آشنایی بیشتر با تاریخچه شهر مشهد

0

موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی مشهد:

شهر مشهد با ارتفاعی ما بین 1150 – 950 متر از سطح دریا، در میان رشته کوه های «هزار مسجد» و «بینالود» و حوضه آبخیز «کَشَف رود» واقع شده است. در میان سازندهای (مهم ‌ترین واحد تقسیمات سنگ ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌ شناسی) موجود در دشت مشهد، سازند «مزدوران» مربوط به دوران دوم زمین شناسی، به دلیل مربوط بودن به آب های زیر زمینی بسیار با اهمیت است و قادر به بوجود آوردن سفره های آب زیرزمینی است. رود کشف رود از مهترین منابع آبی دشت مشهد به شمار می رفت اما در حال حاضرتنها در مواقع سیلاب، داخلش را آب فرا می گیرد و این مشکل به دلیل پایین آمدن سطح آب های زیرزمینی در نتیجه استفاده بسیار از این منبع الهی است.

آب و هوای مشهد:

با وجود آنکه شهر مشهد در حوزه خرد اقلیم های متنوعی نظیر بیابانی خشک و گرم، خشک و کوهستانی سرد قرار گرفته، اما به طور کل در استاندارد طبقه بندی اقلیمی «کوپن» (Köppen climate classification) آن را جزو اقلیم های نیمه خشک سرد تقسیم بندی کرده اند. خصوصیات بارندگی این خطه، بارش پراکنده در فصل های سرد است و شامل انواع بارش های کوتاه مدت و رگباری و سیل آسا است. بازه تغییراتی این شهر در تابستان تا حدود 43 درجه بالای صفر و در زمستان به زیر 23 درجه نیز می رسد. اگر قصد سفر به پایتخت معنوی ایران را دارید، فصل بهار بهترین بازه زمانی برای لذت بردن از هوای مطبوع این شهر است. با وجود آنکه دما هوا در تابستان های مشهد به بالا 40 درجه سانتی گراد می رسد، مسافرین بسیار زیادی از سراسر دنیا به این شهر می آیند. اوایل پاییز، دیگر زمان مناسبی است که می توان لذت بودن در این شهر را بیشتر احساس کرد، زیرا آب و هوا از گرمای طاقت فرسا تابستان خارج شده و رو به سمت خنکی می رود. دیگر عامل مسافرت های این فصل، هزینه به نسبت پایین کرایه مکان های اقامتی و تورهای مسافرتی در این فصل است. مشهد در فصل زمستان روزهای بسیار سردی را سپری می کند که اصلا گزینه مناسبی برای سفر به این شهر نمی تواند باشد.

جمعیت مشهد:

در اولین کوشش های سرشماری ایران در سال 1335 خورشیدی جمعیت شهر مشهد 241٬989 نفر برآورد شد و چهارمین شهر پرجمعیت ایران بعد از تهران، تبریز و اصفهان به شمار رفت، سپس جایگاه سوم را بعد از شهر های تهران و اصفهان، در سرشماری سال 1345 به دست آورد. در سرشماری سال 1355 به رتبه دوم شهرهای پرجمعیت ایران پس از تهران دست یافت و تا سرشماری سال 1395 خود را با جمعیتی معادل 3٬001٬184 نفر حفظ کرد. با دیدن این آمارهای سازمان سرشماری ایران، شاهد افزایش چشمگیر نرخ جمعیت مشهد را به نسبت سایر شهرهای ایران، در سال های اخیر هستیم.

تاریخچه مشهد:

زیبا شهر تاریخی مشهد با قدمتی دیرین مرکز استان خراسان رضوی و از دیدنی های ایران است. این کهن شهر مابین مدار 35 درجه و 43 دقیقه عرض شمالی و 59 درجه و 15 دقیقه طول جغرافیایی نسبت به نصف النهار گرینویچ واقع شده است. از سال 1383 خورشیدی استان خراسان به 3 قسمت از جمله خراسان شمالی، جنوبی و رضوی تقسیم شد و مشهد خراسان به مرکزیت استان رضوی درآمد. موقعیت تاریخی و مذهبی مشهد با قرار گیری بارگاه مطهر امام رضا (ع) نه تنها باعث بالا رفتن فعالیت های گردشگری این منطقه گشته بلکه در میان بسیاری از کشورهای مسلمان جهان از ارزش بالای مذهبی برخوردار است. مکان های تاریخی و مکان های دیدنی مشهد و نواحی اطراف آن، همچنین موقعیت های تجارتی و کسب و کار، سوغات های بسیار خوشمزه و رنگارنگش و مراکز خرید و رفاهی بزرگش لذت سفر در این شهر زیبا را دو چندان کرده. مشهد با مساحتی به اندازه 351 کیلومتر مربع به عنوان دومین شهر پهناور ایران شناخته شده است. علاوه بر آن از سال 1388 این شهر به عنوان پایتخت معنوی کشور پهناور ایران برگزیده شد. مردمان خونگرم مشهد با لهجه و گویش مشهدی سخن می گویند، گویشی مملو از واژه های اصیل زبان فارسی. بی شک یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین خواستگاه های زبان فارسی شهر شاعران ناماوری نظیر خیام، فردوسی و عطار نیشابوری است. به دلیل اهمیت منطقه ای این شهر و همجواری آن با اقوام دیگر، ردپا بسیاری از گویش ها و زبان های دیگری نظیر کُردی، ترکی، عربی، افغانستانی(پشتون)، هندی، انگلیسی، روسی و مغولی را می توان در آن نظاره کرد.

این شهر تا قبل از قرن سوم قمری با نام های «توس» و «سناباد» شناخته شده و بعد از قتل امام رضا (ع) در سال 203 قمری نام «مشهد» را بر آن نهادند. اسم «توس» نیز در سده های نخستین اسلامی به آثار تاریخی و حماسی آن دوران راه یافت. در لغت واژهٔ «مَشْهَد» به معنی محل شهادت، محل حضور(جای حاضر شدن مردم) و مشاهد است. در استان خراسان حوزه ای از رودخانه «کَشَف رود» با طولی به اندازه  290 کیلومتر قرار دارد که بخشی از شهر مشهد در آن واقع شده. این منطقه به دلیل برخورداری از آب و هوا بسیار مطلوبش پیش از اسلام نیز محل سکونت بسیاری از مردمان خراسان بوده است و علاوه بر آن ردپایی از زندگی قوم آریایی در آن یافت شده. رودخانه کشف رود از ارزش بسیار بالایی در تاریخ روایی ایران برخوردار گشته و بارها نامش در شاهنامه فردوسی آمده. تاریخچه دقیقی از کشف رود به دست نیامده است، اما با توجه به اسناد موجود می توان قدمت آن را به اواخر حکومت ساسانیان تخمین زد. در زمان خلافت عثمانی منطقه توس به تصرف اعراب در آمد و در دوره اسلامی، شهر «تابران» به مرکزیت این منطقه و آبادی های نزدیکش، همچون «سناباد» و «نوغان» منصوب گشت. با توجه به نقشه های جغرافیایی، مناطق ذکر شده بخشی از شهر مشهد کنونی به شمار می روند. با حمله مغول ها به توس مردمانش به مشهد نقل مکان کردند و این اتفاق، سبب گسترش شهر مشهد شد. در دوره حکومت نادرشاه افشار، مشهد ره به عنوان پایتحت ایران انتخاب کردند.

از تاریخ این شهر در زمان امویان تنها می توان به دوران زندگی «خواجه ربیع بن خُثَیم» از یاران «ابن مسعود صحابی» اشاره کرد. وی در حوالی سال 35 قمری به خراسان عزیمت کرد، در شهر نوغان به زندگی خود ادامه داد و سر انجام در سال 61 قمری در همان مکان درگذشت.

در زمان حکومت خلفای عباسی، فرمانداران خراسان به وسیله آنها برگزیده می شدند، با این حال برخی از آنها همچون «علی بن عیسی»، فرمانداران نالایقی بودند و موجب آشفته شدن مردم می شدند. در دوران حکومت هارون الرشید، «حمید بن قَحْطَبَه طایی» والی این منطقه بود و در مکانی نزدیک به سناباد سکونت داشت. در حوالی سال 192 هارون عباسی برای برقراری آرامش، راهی خراسان شد. دیری نگذشت تا هارون الرشید در بهار سال 193 قمری در نوغان در گذشت و در باغی که در آن مکان قرار داشت به خاک سپرده شد. بعد از هارون، مامون به جانشینی وی منصوب گشت. با گذشت چند سال از خلافتش، شورش هایی علیه او در عراق شکل گرفت و چاره ای جز جلب نظر شیعیان نداشت، پس تصمیم گرفت تا «علی ابن موسی الرضا» را به جانشینی خود انتخاب کند. امام رضا (ع) در حدود سال 203  قمری، بعد از گذشت یک سال از «مرو» روانه «بغداد» شد و با رسیدن به روستای نوغان به منزل امیر سناباد آمد و در همان مکان مسموم و به شهادت رسید. پیکر مطهر ایشان در باغ حمید بن قحطبه، در نزدیکی روستای سناباد به خاک سپرده شد. از همان دوران بود که این منطقه به «مشهد الرضا» یعنی محل شهادت تغییر نام داد و به اختصار به آن را مشهد خواندند.

در قرن سوم قمری شهر نیشابور مرکز تحولات بخش غربی خراسان به شمار می رفت. در دل منطقه توس شهرهای بزرگ وآباد «تابران» و «نوغان» قرار داشت که خود آنها نیز در حدود هزار روستا را در خود جای می دادند. مکان امروزی شهر توس را با آرامگاه شاعر بزرگ ایرانی «ابولقاسم فردوسی» می شناسند، در صورتی که این منطقه در گذشته تنها بخشی از توس، یعنی همان تابران را در بر می گرفت. علاوه بر آرمگاه فردوسی بنای بزرگی مصوب به «بقعه هارونیه» و بخشی از بقایا ارگ مامون در این منطقه نمایان است و مظر بسیاری از محقمقان، معماران و مسافران را به خود جلب کرده. دیگر شهر بزرگ منطقه توس «نوغان» بود و در حال حاضر نیز در شهر مشهد قرار دارد. از روستاهای نزدیک این شهر می توان «سناباد» که منطقه ای بسیار خوش آب و هوا بود را نام برد. این ناحیه به دلیل مطبوع بودنش دارای قنات های بسیار، کشتزار های غنی و باغ و بوستان های سرسبز و شاد است. در قرن چهارم قمری با وجود آنکه شهر با قدمت توس رونق سابق را نداشت، «تابران» رفته رفته بزرگترین و پر رونق ترین شهر منطقه و پاینخت توس شد. ابتدای این قرن را عصر شکوفایی فرهنگی ایران می نامند. در همین دوران سامانیان در منطقه «وَراورد»(فَرارود یا ماوَراءُالنَهر) قدرت گرفتند و با شروع نهضت «ایرانی گری»، شهر تابران در مرکز توجهات قرار گرفت. در قرن پنج قمری نام توس را به جای تابران استفاده می کردند در صورتی که در گذشته ناحیه ای شکل گرفته از شهرهای نظیر «رادکان»، «تُروغبَد» و «نوغان» بود. منطقه توس دارای معادن فیروزه، مس و سرب بود و مردمانش مشغول به فعالیت هایی نطیر تراش ظروف سنگی بافت جوراب و شلواربند، بودن همچنین فعالیت های تجاری و بازرگانی نیز در این ناحیه رونق فراوان داشت. توس با وجود ناده گرفته شدنش توسط پادشاهان سلجوقی، دارای دانشمندان و بزرگان برجسته ای همچون خواجه نظام‌الملک، محمد غزالی، احمد غزالی، اسدی توسی و شیخ توسی بود. در دوره ایلخانیان نیز این منطقه رونق بسیار فراوانی داشت.

با حمله «میرزا جلال الدین میرانشاه تیموری» به منطقه توس، 12 هزار تن به قتل رسیده شدند و خرابی های بسیاری از جمله ویرانی ارگ و حصار در این شهربه جا ماند. با وجود تلاش های بسیار «شَیبَک خان ازبک» و «شاهرخ» برای باز زنده سازی شهر در حدود سال های 915 قمری، بسیاری از آثار ویرانی بر آن جای ماند و روستا های متعددی جایگزین آن ویرانه ها شدند. با وجود این سرگذشت سخت بر آن منطقه، رفته رفته اهمیت شهر تابران کم شد و نوغان مورد توجه همگان قرار گرفت. نوغان بعدها به دلیل نزدیکی مشهد در کنار نوبرانِ ویران شده، به نام مشهد خوانده شد. در دوره تیموریان شهر مشهد با استقرار مذهب تشیع بسیار مورد توجه قرار گرفته شد.

دوره حکومت صفویان سبب بالا بردن چهره تاریخی و سیاسی مشهد شد. می توان دلیل شکوفایی و برتر شدن مشهد را به دلیل اهمیت صفویان به این شهر نسبت داد به علاوه وجود حرم امام رضا (ع) نقش مهمی در گسترش و رونق این شهر داشته است. اما این عوامل در عصر صفویان تقویت پیدا کرد و مشهد به یکی از بزرگترین شهر های ایران تبدیل شد. 

دوره پادشاهی «نادرشاه افشار» دوره توسعه مرزی مشهد به سمت مرزهای ترکمنستان و هند شد، چنانچه نادرشاه پایتخت ایران را از اصفهان به مشهد انتقال داد. این شهر دژ کلات و مرکز سیاسی دولت او و همچنین حصاری طبیعی در زمان های بحرانی به شمار رفت. با روی کار آمدن «شاهرخ میرزا»(چهارمین پادشاه افشاریان)، شهر مشهد نزدیک به 50 سال با حکمرانی بسیار ضعیفی روبرو شد و این سبب از بین رفت سلطنت افشاریان و روی کار آمدن قاجارها در سال 1218 قمری شد.

در قرن نوزدهم میلادی، همزمان با دوره استعمارگری انگلیس ها و روس ها، درزمان حکومت قاجاریان مشهد به بخش های مختلفی تجزیه شد و به دنبال آن تحولات بسیاری در حوزه سیاسی مشهد به وجود آمد. در حکومت «آصف الدوله» در مشهد، واگذاری امتیاز تنباکو و نهضت مشروطه شکل گرفت که از مهمترین وقایع مشهد در دوره پادشاهی قاجاریان است.

مهمترین اتفاق در دوره پهلوی، اعتراض مردم مشهد در مسجد گوهرشاد بود. این اعتراضات در رابطه با حذف سنت ها و پوشش های مذهبی در زمان «رضا شاه پهلوی» بود.

حیات وحش مشهد:

تنوع اقلیمی در شهر مشهد سبب پروش یافتن انواع گونه های گیاهی در این منطقه شده است. از جمله این پوشش های گیاهی می توان به درختان نیمه گرمسیری چون انجیر، انار و پسته و همچنین گیاهان سردسیری نظیر ریواس نام برد. این منطقه سرزمین کتیرا، گَوَن، دِرمَنه، اِسپِرِس، اُشنَیان، ارس، چوبک، بنه، گز و زرشک است. بنا بر تحلیل گزارشات به دست آمده شهرستان های «دَرگَز» و «قوچان» از غنی ترین پوشش های گیاهی و ضعیف ترین پوشش گیاهی نیز مطعلق به شهرستان های «خواف»، «گناباد»، و «مه ولات» است.

خراسان رضوی رتبه نخست را در تنوع گونه های جانوری دارد. ازجمله این حیوانات می توان به گونه «گربه سانان» نظیر یوزپلنگ، پلنگ، گربه وحشی و گربه جنگلی اشاره نمود. نوع دیگر تقسیم بندی حیوان های این منطق شامل گروه «پستانداران گیاه خوار» است و شامل قوچ، میش و بز می باشد که با وجود خشکسالی های اخیر بسیاری از آنها مهاجرت کردند وجمعیتشان رو به کاهش رفت.

غذا و نوشیدنی مشهد:

شهر زیبای مشهد با فرهنگ غنی و پیشینه طولانی خود در تمامی زمینه ها از جمله غداهای لذیذ و رهاوردهای متنوعش توانسته جایگاه ویژه ای را در بین ایرانیان به دست آورد. غداهای منحصر به فرد این شهر با طعم ها و ادویه های خاص، از غذاهای بسیاری از مهمانی ها و جشن های جای جای این مرز و بوم گشته. از جمله می توان به ، چنگالی، شله مشهدی، کوکو شیرین، آش لَشَخک اشاره کرد.

شیشلیک 

نوعی کباب سنتی در کشورهای ایران، مغولستان، شوروی سابق و بخش هایی از اروپا مرکزی به شمار می رود. این کباب بسیار ترد و لذیذ از 6 تکه راسته گوشت گوسفندی و چاشنی هایی نظیر زعفران، آبلیمو، روغن، ماست و فلفل تهیه می شود و بهترین مکان برای تست کردن طعم فوق العاده اش در شهر شاندیز مشهد است.

شله مشهدی

نوعی آش سنتی مخصوص شهر مشهد، با حبوبات هایی چون نخود و لوبیا و مملو از گوشت گوسفند، گوساله و گاو است. علاوه بر آن ادویه های مرغوب مشهد طعم ویژه ای به آن می افزایند. این آش بیشتر ئر ایام محرم و صفر طبخ و توزیع می شود.

آش لَخَشک

از دیگر آش های مخصوص شهر مشهد، آش لخشک است. نام این آش برگرفته از نوعی رشته های پهن و مستطیل شکل به اسم لخشک است همچنین تنها حبوبات بکار رفته در این آش عدس است.

رشته پلو مشهدی

رشته پلو در گذشته از غذاهای اصلی شب تحویل سال مردمان این شهر به شمار می رفت. این غذا در شهرهای مختلفی نظیر کرمانشاه درست می شود. در ترکیب ساخت رشته پلو از برنج، رشته پلویی، ران مرغ و یا گوشت قرمز، پیاز به همراه زعفران و نمک استفاده می شود. مشهدی ها معتقدند خوردن این غذا در شب عید نوروز باعث افزایش طول عمر و رونق زندگی هایشان می شود.

کوکو شیرین

اگر به غذاهای شیرین علاقه دارید حتما کوکو شیرین مشهد را امتحان کنید. این کوکو در حال حاضر اغلب به عنوان پیش غذا مورد استفاده قرار می گیرد و ظاهری شبیه به کوکو سیب زمینی دارد. در ساخت این کوکو از ترکیب سیب زمینی، تخم مرغ، زعفران و شیره ای از شکر،زعفران، گلاب و آب استفاده می شود.

دیگچه

این دسر سنتی شباهت بسیار زیاد به شیر برنج داشته، با این تفاوت که کمی سفت تر از آن بوده و روی آن برشته است. بعضی ها هم از زعفران برای لذیذتر کردنش استفاده می کنند.

چنگالی

چنگالی از غذایی است که به دو روش مشهدی و سیستانی طبخ می شود. این غذا با طبخ سریع، بسیار مناسب وعده عصرانه است. چنگالی با سرخ کردن نان خرد در روغن به همراه شیره نبات، شکر و یا عسل به دست می آید.

سوغات مشهد:

از غذاهای لذیذ این شهر خوش آب و هوا که بگذریم به سوغاتی های آن می رسیم. زرشک، زعفران، نبات، ادویه، هل، خشکبار، گلیم و نمد، قالی، فیروزه و عقیق، ظروف سنگی و چرم های مرغوب آن سوغات هایی هستند که اکثر مسافران علاقه بسیاری برای خرید آن ها دارند. «هَرَکارِه» نامی است که بومیان این منطقه به ظروف سنگی این شهر داده اند و در صده های گذشته جایگاه بالایی در میان دیگر سوغات های این شهر داشته است. زعفران این شهر از مرغوب ترین زعفران های ایران به شمار می رود و در دو نوع «پوشال نگین» یا درشت و «سرگل» یا ریز به فروش می رسد. زعفران را اغلب با زرشک های مرغوب پفکی و اناری خریداری می کنند. حدود ۷۵٫۵٪ از زرشک کشور از خراسان رضوی تامین می شود.

حمل و نقل برون شهری

مشهد از راه های مختلف زمینی و هوایی با مناطق مختلف ایران و خارج از ایران در ارتباط است که در زیر به شرح آنها می پردازیم.

هوایی

راه هوایی شهر مشهد از طریق «فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد» مشهد صورت می گیرد.این فرودگاه در سال 1330 افتتاح شد و در سال 1346 باند جدیدی به آن افزوده شد و در سال 1357 برج مراقبت پرواز جدید مورد بهره برداری قرار گرفت و پس از انقلاب اسلامی فرودگاه مشهد گسترش عمده ای یافت.

از خدمات این فرودگاه می توان به جایگاه تشریفات اختصاصی CIP برای مهمانان ویژه، خدمات بار، خدمات بانکی و اجاره خودرو بدون راننده اشاره کرد و همچنین شامل امکاناتی نظیر رستوران و کافی شاپ، پارکینگ، آرایشگاه و غرفه های همچون زعفران، صنایع دستی، عطر، بدلیجات، عینک و ساعت است. بخشی نیز به عنوان خدمات پزشکی در این فرودگاه آماده خدمت رسانی است. 

پرواز های داخلی این مجموعه به شهرهای تهران، اصفهان، تبریز، کیش، شیراز ، اهواز، زهدان، رشت، بندرعباس، کرمانشاه بوشهر، عسلویه، قشم، نوشهر ، اراک و چابهار و پرواز خارجی به مقصد نجف، دبی، دوحه، کابل، بغداد، نجف، شارجه، بیروت و مسقط است.

راه آهن

ایستگاه راه آهن مشهد از زیباترین بناهای شاخص معماری ایران است و توسط حیدر غیایی، معمار ایرانی در 25 شهریور 1334 شروع به ساخته شدن کرد و در سال 1345 به بهره برداری رسید. راه آهن مشهد به دو قسمت باری و مسافری تقسیم شده است و در طول سال 1388 خورشیدی حدود 10 میلیون مسافر از این مکان به مشهد مقدس وارد می شوند. حمل و نقل داخلی این شهر به شهرهای تهران، تبریز، اهواز، زنجان، اصفهان، شیراز، کرج، کاشان، قم، اراک، ملایر، یزد، کرمان، بندرعباس، ساری و همدان است و حمل و نقل خرجی آن به نخجوان است.

حمل و نقل درون شهری

حمل و نقل درون شهری در شهر مشهد توسط مسیر اتوبوس، مینی بوس، تاکسی و مترو انجام می شود.

تاکسی

یکی از راه های رفت و آمد در سطح شهر مشهد توسط تاکسی های خطی (زرد رنگ)، تاکسی های تلفنی یا اینترنتی است. سابقه  تاکسی رانی در شهر مشهد قدمتی 55 ساله دارد و تا قبل از سال 1376 خورشیدی به وسیله بخش خصوصی اداره می شد و اداره پلیس نیز بر آنها نظارت می کردند اما بعد از آن توسط سازمان های تاکسی رانی هدایت شدند. 

اتوبوس رانی

از دیگر راه های رفت و آمد درون شهری مشهد و حومه خطوط اتوبوس رانی است. در برخی مسیرها نیز از مینی بوس برای رفت و آمد استفاده می شود و در سال های اخیر، سامانه بی آر تی(اتوبوس های تندرو) راه اندازی شد که باعث آسایش بیشتر مسافران و شهروندان مشهد شد. ایستگاه های اتوبوس در اکثر خیابان های این شهر قرار گرفته، همچنین در خیابان امام رضا که منتهی به حرم امام رضا (ع) است ایستگاه های بسیاری برای راحتی مسافران قرار دارد.

قطار های شهری مشهد

تاسیس قطار های شهری مشهد به سال 1389 می رسد و در 4 خط آماده سرویس دهی است. خط شماره 1 آن از فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد را به سمت منطقه وکیل آباد می رود و دارای 24 ایستگاه در مسیر خود می باشد. خط شماره 2 مترو مشهد دارای 13 ایستگاه است و پطبرسی شمالی را به سمت بسیاری از ناحیه های پرجمعیت این منطقه متصل. مسیر خط 3 قطار های شهری مشهد با 22 ایستگاه، کشیدگی از جنوب شرق به سمت شمال غرب مشهد دارد و منطقه الهیه مشهد را به شهرک ابوذر متصل می کند. آخرین خط این دستگاه مسافربری، خط شماره 4 است و به دلیل عبور از نزدیکی حرم اما رضا (ع)، پر تردد ترین خط مترو مشهد به شمار می رود. این خط از خواجه ربیع شروع شده و ضمن عبور از مکان هایی همچون حرما امام رضا و بلوار مصلی به سمت جاده سرخس می رود.

منبع: راهنمای سفر توریستگاه

Leave A Reply

Your email address will not be published.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.